Isi Lengkap Lontara Marusu
Isi Lengkap Lontarak Marusu – Sahabat Sekalian,
masing-masing daerah tentunya punya sejarah awal masing-masing, baik itu
sejarah berdirinya maupun sejarah dinamika daerah tersebut. Sejak dahulu kala,
leluhur kita gemar mengabadikan sejarahnya tersebut, baik dalam cerita lisan,
maupun dalam bentuk kronik tertulis.
Di
Sulawesi selatan, kronik
tertulis ini dikenal dengan nama lontara, lontaraq aau lontarak.
Lontarak
merupakan kronik yang ditulis dalam daun lontar (leko tala’). Dan
biasanya
kisah dalam lontarak itu mengandung kata-kata hiperbola. Dari definisi
lontarak dapat disimpulkan sebagai berikut: Lontaraq adalah sebutan
naskah bagi rakyat Sulawesi Selatan. Kata ini diambil dari kata lontar
atau palem tal (Borassus flabellifer). Ada pula yang berpendapat bahwa
secara etimologis kata lontarak terdiri dari dua kata: raung (daun) dan
talak (lontar). Dengan begitu, lontaraq adalah naskah yang ditulis pada
daun tal. Sedangkan aksara Lontara (ada yang menyebutnya Lontaraq atau
Lontarak) ialah aksara asli masyarakat Bugis, Makassar, dan Mandar di
Sulawesi Selatan. Sebetulnya masih ada huruf Makassar Kuno, yang usianya
lebih tua dari aksara Lontara. Namun yang kemudian lestari adalah
Lontarak.
Berikut Transkrip Lontarak marusu (Lontarak Kabupaten Maros):
Berikut Transkrip Lontarak marusu (Lontarak Kabupaten Maros):
Lontarak Marusu
Anne patturioloangana tu
Marusuqka. Iangku mabassung iangku maweke-weke anngarengi ambilang-bilangi
Karaeng ri Marusuq. Lulu gulang-gulanga Assi palakkaya nipanninga bulaeng Ratu
sikolaka. Nikamallakkannaji nikaluppai anaq na ri cucu turibokona. Kapunna taniassenga
ruai kodina kiqsaringkai kalenta Karaeng nakanakana ipantaraka tau bawang Dudu.
Teai bainenna na teai anaqna.
Gallarrang Pakere siagang Daeng Massiang Akana-Kanai Karaeng Loe ri Karaeng
Pakere Uru Marusuq. Iaminne tumanurung katenana niassengi assalaqna taenamo
niasengi areng kalenna. Naia Manurung Pakere ri wattuna tau Marusuq sikanre
balei. Anjo wattuna taena Karaeng ri langere kana-Kanana. Anjo wattua taena
tommo najari lamung-lamunga. Naturummo Bosia Asarang. Siagang gunturuka tuju
allo tuju bangngi. Talebaki nabattu mosseng baraka. Naniaqmo ammenteng saoraja
ri tanngana paranga riPakere. Naniaqtomo seqre tau ammempo ri dallekanna tuka
sapanaya. Nabattu ngasemmo tau jaiya. Sikontu malangereka assombai.
Nanapauwammo anjari Karaeng. Nanikanami Karaeng Loe ri Pakere.
Iaminne Karaeng Loe ri Pakere
karaeng Uru-uruna Marusuq. Nariwattunamo agauq lamung-Lamunga anjaritommi.
Namajaimo pantara tau battu paqrasangang naung ammantang ri Marusuq. Anne
wattuna taena niasseng luwaraqna parentana Karaeng Loe mingka sikontu niaka ri
butta passimbanganna Bone na butta Goa akkusiang ngasengi ri Karaeng Loe ri
Marusuq. Karaeng Loe ri Pakere taena niassengi bainena mingka agappaitumanurung
baine ri Pasadang. Naallemo nakatuo lebaki malangereki kana nikana malayangi
tumanurunga ri Luwuq. Turungi ri Asaang mamanaq Rua. Bungko-bungkona
napasikalabinne manurunga ri Pasada . iami mamanaq sitau. Buraqne. Iami niareng
Sangaji Gaddong.
Nirewaasanamo Sangaji Gaddong
nailalanammo seqre pagaukang adengkaase lolo nakanamo Karaeng Loe ri Pakere ri
Toengna. Namakanamo Karaeng Loemae ri I Sangaji Gaddong kukaerokiko assossorangi
gaukang. Nalanyammo Karaeng Loe lebana makana-kana.nanikana Karaeng Loe ri ri
Pakere sayanga ri toengna. Na I Sangaji Gaddong Karaeng ri Marusuq asossorangi
gaukang. Naiatomo nikana Batara Marusuq. Taena niassengi bainenna mingka Iami
appaq anaqna niasseng. Baine uluanaq ayami Karaeng Kasikeqboq. Nampa buraqne
niareng Karaeng Loe ri Marusuq. Nanampa buraqne niareng Karaeng Marimisi
singkammai kawe-kawe. Nampa Karaeng Tapiwe. Matemi Batara Marusuq Sangaji
Gaddong. Karaeng Loemo ri Marusuq asossorangi gaukang.
Iami Karaeng Loe ri Marusuq Uru
ampaenteng Bate iareka andi Matoa. Iaminikana Gallarrang tujua iamami Anne
Gallarrang tujua tulu anggerangi pangadakanga ri Marusuq. Uru-uruna Gallarrang
tujua. Iami Gallarrang Kaemba,Gallarrang Mambue, Gallarrang Pampangang,
Gallarang Kampala, Gallarrang Barambang, Gallarrang Tongakaji, Gallarrang
Kaluku. Ia Anne tujua Gallarrang nipanjari Gallarrang tujua kaia tommi Anne
Gallarrang bungasa akkusiang ri wattuna nipaletteq saoraja Marusuq battu ri
Pakere. Taena niassengi bainenna Karaeng Loe ri Marusuq mingka anaqna
Iamibungasaka Karaeng Patanna Langkana. Areng kalenna nikana iangku
mabassungIMappasomba. Areng daeng padaengana nikana Nguraga. NampaI Karaeng
Barasaq. Nainampai Tumamalianga ri Talloq . Areng kalenna Niarengi
IangkuMapabassung iangku maweke-weke Passileqba Tumamaliyanga ri Talloq .
Nibainengi Tunipasuruq ri magaukang ri Talloq areng kalenna nikana iangku
mabassung iangku maweke-weke Mangayoang Berang. Areng karaengpakkaraengang
ritamagaukang nikana Karaeng Passiq. Iami Anne Tumalianga ri Talloq.
anganakangi Tumenanga ri Tallo macang lambaraqna Goa.Areng kalenna nikana
iangku mabassung I Mappatakangtana. Areng daengpadaengang nikana Paduluq.
Mematei Karaeng Loe ri Marusuq nakaraeng Patanna asossorangi Langkanamo gaukang
Nikanai Patanna Langkana kaiami ampareki langkanaya sampuloanrua paqdaseranna.
Karaeng Patanna Langkana
anganakangi Tunikakasang. Mematei Patanna Langkana. Niaremmi Tumenanga ri
Buaduawa . Na Tunikakasammo asossorangi gaukang. Areng kalenna iangku mabassung
nikana I Yunyi. Areng Daengpadaengang nikana Mangemba. Iami Anne Tunikakasang
akkatuoi Tumenanga riGaukanna. Areng kalenna iangku mabassung niareng I
Manngarangi. Areng daengpadaenganna nikana Manraqbia. Iami sallang Somba Goa
Uru antamaka Isilang.Iatommi nikana Sultan Alauddin. Caqdi inji Tumenanga ri
Gaukanna namateTunikakasang. Iami Anne Tunikakasang ambali Tunijallo aqbunduki
tu Bonea.Nailalangbunduki na ulukana siagang Sombaya ri Goa areng kalenna
iangku mabassung nikana I Manggorai. Areng daeng padaenganna nikana Mammeta.
Assina ulukanana iami Jari-jariku assalaq ripari 'somba ri Goa najari-jarina
Tunikakasang Marusuq anjari Karaeng Tumailalang ri Goa. Mematei Tunikakasang.
Karaeng Tunipasuluqmo ri Marusuq. Areng kalenna iangku mabassung I Tepu
Karaeng. Areng daeng padaenganna nikana Parabung. Nipanjari Karaeng ri tu
Marusuka. Naallemo kalompoanna marusuq. Niaka nakoasai Marusuq.
Tunikakasang Nabaineangi anaqna
Karaeng ri Patteqne, Tumailalang Goa , na anaqmi rua baine, sala serena Daeng
Kanite ammana I Manninnori Karaeng Banyawanyara. Sikontumi kanana Anne
Gallarrang ri Pakere kutaqnana.
Sallona Sombaya Tunipasuluq
Marusuq niangka Karaeng tallung Taung Anjari Nanipassuluq namo Somba ri Goa.
Nataenatomo Karaeng ri Marusuq. Sallo-sallo Anjo taena Karaeng ri tau Marusuq
malangeremi tuMarusuka kanakana niaq seqre buraqne taniasseng assalaqna battu
ri Marusuq. Nanikanamo Karaengta Manurunga. Namalampai tau Marusuqa siagang
Gallarrang Tujua Anggelei nanipasikalabine anaqna Tunikakasang. Anjo
Nanipanjarimi Karaengta Manurunga Karaeng ri Marusuq. Sallo-salloi wattua
ampisaqringimi Karaeng Bainea nanapalaqmo ri karaenga eroki nacini tembanga
ammasi ri sirinna ballaq Lompoa. Namalampamo Karaenga ri bangkenna ballaq.
Karaeng angerangi takkanna. Narenrenga battu nanarenreng takkanna tulusuq
antama ri rawangana ballaq
sanggena assuluq ri tamparanga lompoa. Naiamo battu jeqneka naassolong ri
bangkenna Bawakaraeng narusuq rawangana ballaq sanggena assuluq ri tamparang
lompoa. Anjarimi binanga namajai Lami iareka tembang siagang juku-juku caqdi
ammassi ri sirinna balla lompoa. Anne Lebanamo Karaengta Manurunga napare
binangaya niaremmi Anne Karaenna Manurunga ri tau majaiya Karaeng ri Assakayai
Binangaya Marusuq. Riwattunatomo Anne Karaenga namantama Isilang Magaukang
riTalloq. Nikanaya Karaeng Matoaya. Areng kalenna iangku mabassung
niarengiMalingkang . Areng padaengana nikana Mannyonriq. Sultan Abdullah
ammantama Isilang ayami hejera sicokoanga ri ri sampulo allima banngi bulanna
Jumadele Auwala ri banngina Jumaka. Salapang banngina bulanna Jumadele Auwala
Hera ri ri banngina 1605 ri 20 Septembereq namantama Isilang.
Karaeng Matoaya areng isilanna
nikana Sultan Abdullah. Iaminne Karaenga ampasallangi Mangkasaraka si
Mangkasaraq ampasallangi Bugisika si Bugisi passinggalinna Luq. Karaeng Matoaya
asampupinruangi Karaeng Bainea riMarusuq (Daeng Kanite) toana Karaeng Matoaya
iangku mabassung niarengi I Passiliqba nasabaq assaribatangi toana Karaeng ri
Baineya Marusuq niarenga iangku mabassung Mappasomba. Areng daeng padaenganna
Nguragi. Arengkaraeng pakaraengana Karaeng Patanna Langkana. Anjo Iatomi ri
antamanamo Isilang. Karaeng Matoaya naantama tommi Isilang. Karaeng Marusuq
niarenmiAdama Muhammada I Solotang. Anjo Lebaki mantama ngasemi
sikontu tau Marusuka. Anaq Rua
Karaeng napajulu Baineya. Iami nikana Muhammad Ali. Areng daeng padaenganna
nikana Mita. Areng pakaraenganna Barasaq. Sitau baine nikana Dalaq Marusuq.
Areng kalena niareng iangku mabassung I Siti Maemuna. Anne Karaeng Assakayai
Binangaya silanyakangi sikalabinena. Karaengta Barasaqmo asossorangi gaukang.
Karaengta Barasaq nabaineangi I Basse Nguakeng. Areng daeng padaenganna nikana
Daeng Bulaeng. Iatommi nikana Karaeng Baineya. Anaq seqre-seqre buraqne niareng
Kare Yunusu. Karaeng Barasaq sayangi ri sarina bainenna. Riwattuna nibaineang
andiqna Dalaq Marusuq ri Arumpone Matinroe ri Nagauleng. Kana kana caqdi
tojemmi Marusuq kanibaineangi ri Bone. Karaeng Barasaq Uru attannang Kali ri
Marusuq na anaqna Kare Yunusu. Natannang anjamai kakalianga Kaia Anjo anaqna
napuji lambusuq bajiq tojeng ampe namajarre agamana. Sayannamo Karaeng Barasaq
sikalabine na Kare Yunusumo asossorangi gaukang kaiami anaq seqre-seqre.
I Kare Yunusu anaki ri Karaeng
Barasaq iaminne Kali Marusuq iatodong Karaeng Marusuq. Nasossorangimo
kakalianga gaukang napataqlebami ri anaqna niarenga Kare Pincang. Anne
Riwattunatomo Kare l Yunusu Karaengta pakaramula niaq Balandaya antama ri
Marusuq nierangritauBoneya . Ero Riwattuna narumbang Somba Opu.
Anjo namo antama Balandaya
naerang bunduqna nanakoasaitomi butta Marusuq ri tau Boneya. Naianjotomi
wattuna ammoterang Kare Yunusu lebana napasarei kallompoanna ri Arumpone.
Mingka napalaki nipanjari Karaeng bijana Bonena niarenga La Mamma Daeng Marewa
anaqna Loqmoq Tammate Marusuq Kadere Abdullah. Kamanakanna Karaeng Marusuq Kare
Yunusu kasabaq cucuna Arumpone Matinroe ri Nagauleng battu ribainenna niarenga
Dalaq Marusuq Siti Maemuna anaqna Karaeng Assakayai Binangaya ri Marusuq.
La Mamma Daeng Marewa anaka ri
Loqmoq Tamate Abedula Kadere. Anaki ri La Magumete arung Sinri Bainea ayami I
Magoro arung Galung Soppeng. La Magumete arung Sinri anaki Arumpone ri
Matinroe ri Nagauleng kalena
areng iangku mabassung niareng La Patau Mattana Tika. Battu nibainena I Siti
Maemuna Dalaq Marusuq. Riattuna Anne La Mama Daeng Marewa na pakaramula Marusuq
anjari palilina Bone. Anne Siwattumatomo nammenteng paqrasangang Simbang.
Nammenteng Bontoa, nammenteng Tanralili, Nammenteng Raya. Iami Anne Karaeng Uru
amparekiToqdoq Limayya ri Marusuq. Na La Mamma Daeng Marewa Karaeng Marusuq
akioq ngasengi sikontu Karaeng palilina Bone siagang Goa niaka ri butta
rampiqna Marusuq ampare aqbulo sibatanga kataena nangai kaniakana Balandaya ri
Marusuq. Karaeng Sikontu iangaseng Uru-Uru Anne niaq taena ero kana-Kanai Anne
Karaeng Marusuq eronaji naalleya paqrasangang sikontuniaka rirampiqna. Mingka
niaqmi assuluq aqbunduki Bone na Goa ri wattuna niaq riMarusuq I Sangkilang
Batara Goa nassi sambe Goa Bone na Balandaya angatai Marusuq siagang
paqrasangang niaka ri rampiqmi Marusuq Iami Bontoa, Raya,Simbang, siagang
Tanralili. Anjo Kamanamo napakaramula ero sikontu Karaenga naeromo ampareki
paqbulosibatanga. Nanikanamo Toqdoq Limaya ri Marusuq kalima Karaeng taena
pasisalakana. Anjo Lebanamo ammenteng Toqdoq Limaya ri Marusuq malarromi
Arumpone ri La Mamma Daeng Marewa Karaeng ri Marusuq. Nakana Arumpone taena
naero Karaeng Marusuq ampinawangi erona. Nisurokioki antama ri Arumpone
akkusiang Karaeng Marusuq mingka taena naero nasabaq nakana anaq tojengji
tulinagaukang. Iatomi pasala taenamo naero antama akkusiang tuMarusuq riKaraeng
Arumpone. Bone Naassuluqmo aqbunduki Marusuq. Mingka majaipi mae na mate lalang
bunduq napisama Karaeng Marusuq. Angkana siapa tau sallana nalaqbusuq Marusuqka
punna taena naero ampinawangi erona Arumpone. Mingka lebami Karaeng Marusuq
nakana taenamo naero akkusiang ri Arumpone punna siagang iji Balandaya iareka
allo kasimatenamami. Iatomi ulunna napasareami nierang antama ri dallekanna
Magaukang. Nierammi antama nipari panne salabattai uluna ri arung Baringang
Petta Ponggawae. Iangaseng paerang Adaqna Arumpone Bone , Adaq Pituna Bone tulu
mappilanasi nierannamo uluna Karaeng Marusuq ri dallekanna Arumpone kaanjo
uluna Karaeng Marusuq pissiapangi tulu nabokoiArumpone. Pissiapangi Nipangolo
dallekang mingka tulu taputaraji aqbokoikalena Arumpone. Nakanamo lamungi ri
pantaranna Bone teako na lalangbatanabone. Karaeng Marusuq Nitarawammi ri ri
butta Simbang paqrasangang niarengaSamangki. Nanikanamo Karaeng Marusuq niwetae
Matinroe ri Samangki Simbang. La Mamma
Daeng Marewa Karaeng patumpuloi
seqre bainenna mingka anjariang Baine nipasilantikang palantikanga IiamintuI
Karaeng Opu ri Sami Bontobangung Silajara’. Anne Karaeng Boga tallu anaq
napajului Karaeng Bainea. Iami uluana buraqne niarenga ~ badulaLa Tipu Daeng
Mattana. Nainampa buraqne niareng La Mappalewa Daeng Mattayang. Nampa baine
bungko-bungkona niareng I BungaDaya Daeng Tauji. Mematena La Mamma Daeng Marewa
Matinroe riSamangki. Na Abadulah La Tipu Daeng Mattana anjari Karaeng.
Asossorangi gaukang Anapa kaiami Tola naiatompa anaq Towa.
La Tipu Iamine Abadullah Daeng
Mattana anjari Karaeng ri Marusuq antolai manggena La Mamma Daeng Marewa
Matinroe ri Samangki. Iaminne Karaeng Marusuq ningai ri Arumpone. Naiyatominne
wattua Bone nasisalami siagang Balandaya. Abadula La Tipu Daeng Mattana
nabaineangi La Pamegie Daeng Niyatu anaqna La Pabuta Daeng Mateko arung Karela.
Ayami mamanaq Rua sannging anaqna buraqne. Anne Riwattunamo Karaeng nanipantama
Gallarrang Appaka Iamintu Bira, Moncong Loe, Sudiang siagang Biringkanaya
amminawang riMarusuq. Ri wattuna Uru naallena Gallarrang Appaka minawang
riMarusuq. Napasilagai ponggawanna Bone niarenga La Barania Daeng Palalo
siagang tubaranina Goa Iami niareng I Pakai Daeng Marala. Nanibetai
tubaraninaGoa nanibunduq kalena naiatomo na La Barania Daeng Palalo nisareangi
butta timboroqna Marusuq. Nanipanjari Karaengi. Nanikanamo La Barania
DaengPalalo Sullewattang Timboroq.
La Barania Daeng Palalo
nabaineangi adiqna Karaeng Marusuq niarenga IBungadia Daeng Tauji. Naanaqmi
tallu tau Iami La Paduppai Daeng Palawa nampa La Matowaka Daeng Pawello Bukia
baine niareng Daeng ni Sanga. La Barania Palalo anaki Daeng ri La Makassau.
Arung Palakka I Makassau anaki ri La Potokati Datu Baringeng. La Potokati anaki
ri Malimonga Matinroe Arumpone. Areng kalenna nikana iangku mabassung La
Tomasongeng. Iami anaqri Arumpone Matinroe ri Nagauleng areng kalenna niareng
iangku mabassungLa Patau Mattana Tika. Anne Riwattuna Karaenga nitannammo na ri
Anjari Balandaya Sullewatang ri Marusuq tau Galesong niareng I Daeng Panodo
Maroro. Macaqdi iji Rua anaqna Karaenga namate. Na adaqnamo anjari Karaeng
asossorangi gaukang. Iami niareng La Mappalewa Daeng Mattayang.
La Mappalewa Daeng Mattayang
nabaineangi anaqna Karaengta riUjung Labakkang niarenga Daeng Coa. Anaqmi sitau
baine niareng I Hapipa Daeng Sompa nibaineangi ri I Malalakang Daeng Pawello
anaqna La Barania Daeng Palalo Sullewatang Timboroq. La Mematei Mappalewa Daeng
Mattayang na IMarinyadari Daeng Parenreng anjari Karaeng ri Marusuq. Iami
nakana Matinroeri Campagae . Taenaja na salo anjari Karaeng nanapalaq ammari
riguberenemenga kataena naero niparenta ri Balanda. Napalaqnamo ammari
IMannyadari Daeng Parenreng anjari Karaeng ri Marusuq na I Malalakang Daeng
Pawello nilantiq anjari Karaeng ri Marusuq. Iami anaq ri La Barania Daeng
Palalo Sullewatang Timboroq. Anjona ayami I Bungadia Daeng Tauji anaqna Karaeng
Marusuq Matinroe ri Samangki. Nabaineangi I Hapipa Daeng ri Sompa anaqna I
Mappalewa Daeng Mattayang Karaeng Marusuq. Iaminaassamposikali siagang Karaeng
Baineya. Anjari Sullewatang Marusuq anne wattuna Iami I Surulla Daeng Palalo
anaqna I Parenreng Daeng Mannyadari Matinroe ri Campagae. Naiatomo Anne wattuna
anjari Sullewatang Timboroq La Paduppai Daeng Palawa saribatang toana Karaeng.
Anne wattuna namajaimo tau Marusuq amminawang ri Balandaya . Iami seqre niareng
I Mappasosong Daeng Pabunduq Iami Anne tulu nikaeroki nipanjari Karaeng ri
Balandaya mingka tantangi adaqna Marusuq siagang Gallarrang Tujua. Kaia Anne I
Mappasosongdaeng Pabunduq teai anaq tiqno tena todong nawarisi
kakaraengannaMarusuq. Ka anaqnai I Panodo Daeng Maroroq lebaka anjari
Sullewatang Marusuq ri wattuna anne anjari Karaeng Abdullah La Tipu Daeng
Mattana JariIMappasosong Daeng Pabunduq tu Galesongi. I Malalakang Daeng Pawello
taena anaqna buraqne makkala asossorangi gaukang anaq nasabaq bainena amburaqne
pantaraki tau. Seqre Taung namange Karaenga ri Kuri assingaraq sima. ~ Amatei
Karaeng anjoreng. Nanikanamo Karaeng ri Matiroe riKuri. Mematei Karaeng
Sullewatang Marusuq I Sirula Daeng Palolo nakaeroka adaka siagang tau majaiya
anpajapai kakaraenganga ri Marusuq.
Catatan:
- Translate LontaraK Marusu kedalam Bahasa Indonesia masih dalam pengerjaan.
- Asli Dari Lontara Marusu ini dikoleksi oleh Andi Fahry Makkasau.

Tidak ada komentar:
Posting Komentar